برشهای تربیتی نوجوانانه در انیمیشن ربات وحشی
حسین رحیمی جونقانی (کارشناس ارتباطات)
برشهای تربیتی نوجوانانه در انیمیشن ربات وحشی
مقدمه
انیمیشن “ربات وحشی” با روایتی دلنشین از تلاش یک ربات برای تطبیق با دنیای حیوانات است. این انیمیشن یک فیلم علمیتخیلی است که تأکید غیر مستقیمی بر پیشرفت هوش مصنوعی در آینده دارد. نکته قابل توجه این است که این انیمیشن بر اساس رمان ربات جنگلی اثر «پیتر براون» است که در سال ۲۰۱۶ نوشته و منتشر شده است. که تفاوتهای زیادی با رمان اقتباسی دارد. انیمیشن ربات وحشی در مدت کوتاهی پس از انتشار، با تحسین گستردهای از سوی منتقدان جهانی روبهرو شد و عمده توجه این منتقدان به ابعاد انسانی بسیار دقیقی است که به بهترین شکل در این اثر جانمایی شده است.
ابعاد انسانی جانمایی شده در انیمیشن ربات وحشی این اثر را دارای نکات و برشهای تربیتی ارزشمندی کرده است که میتواند نقطه عطف مناسبی برای مربیان و فعالان عرصه تربیت نوجوان باشد. به بیانی دیگر، یک مربی تربیتی نوجوان میتواند با توجه دادن مخاطب نوجوان به این نکات، گامی مهم درجهت رشد فردی و اجتماعی نوجوان بردارد و ایشان را بیش از پیش به سمت تربیت درست و قابل قبول عقلی و انسانی سوق دهد. برخی از این نکات عبارتند از:
برشهای تربیتی موجود در این اثر
پذیرش تفاوتها:
داستان این انیمیشن از این قرار است که، رباتی تسهیلگر (با هدف تسهیلگری زندگی انسانها ساخته شده) پس از حادثهای که در فرایند انتقال آن از کارخانه سازنده به دست سفارش دهندهگان میافتد، در دنیایی از حیوانات قرار میگیرد. این ربات برای ادامه حیات خود و تکمیل مأموریتی که برای آن ساخته شده است، مجبور به تطبیق دادن خود با شرایط جنگل میشود. برای رسیدن به این تطابق سعی میکند تفاوتهای خود با حیوانات جنگل را درک کرده و برای چالشها راه حل مناسبی را پیدا کند.
توجه دادن نوجوان به این موضوع میتواند در امر مهم پذیرش تفاوتهای خود و دیگران در حل چالشهای زندگی (که نوجوان به نوعی در ابتدای آن قرار دارد) را کمک بسیار زیادی کند.
اهمیت روابط اجتماعی:
دیگر نکته تربیتی قابل توجه در این اثر، تلاش بسیار زیاد و بدون خستگی (که خسته نشدن و منصرف نشدن از تلاش پس از عدم موفقیت به دلیل زبات بودن شخصیت برای مخاطب قابل فهم و پذیرش است) ربات برای ایجاد ارتباط با حیوانات جنگل است. این تلاش، میتواند نشاندهنده ضریب بالای اهمیت دوستی و همکاری برای رسیدن به جهانی آرام و پر از صلح باشد.
بنابراین میتوان گفت که بازگویی و توجه دادن نوجوان به این پیام میتواند به ایشان کمک کند تا مهارتهای ارتباطی خود را بهبود بخشند و روابط سالمی برقرار کنند.
تلاش برای رسیدن به هدف:
همچنین در این انیمیشن به خوبی شاهد این نکته خواهیم بود که شخصیت اصلی داستان (ربات وحشی) با وجود چالشهای فراوان، به دنبال یافتن جایگاه خود در جامعه حیوانات است. چرا که او طبق برنامهای که برایش تعیین شده برای هدفی ساخته شده و زندگی بدون هدف برایش تعریف مشخصی ندارد. از این جهت است که در جنگل به دنبال کسی که او را سفارش داده میگردد و وقتی از پیدا کردن سفارش دهنده خود ناامید میشود تلاش میکند به کارخانه سازنده برگردد تا شاید بتواند ردی از سفارش دهنده خود در کارخانه سازنده پیدا کند و یا به مأموریت دیگری فرستاده شود.
این مسئله همچنان که میتواند اهمیت یافتن معنای زندگی را به مخاطب نوجوان متذکر شود، میتواند به وی انگیزه دهد تا برای رسیدن به اهداف خود تلاش کنند و از شکست نترسند.
اهمیت مواجهه با اشتباهات:
نکته دیگری که در این موضوع میتوان به آن اشاره داشت، اهمیت خانواده در این اثر پویانمایی است. این اهمیت به قدری آشاکار است که شما میبینید، ربات وقتی از بازگشتن به کارخانه سازنده (به دلیل شکستن دستگاه انتقال دهنده) نا امید میشود سعیی میکند با خطایی که ناخودآگاه از او سرزده مواجه شود و از زیر بار مسئولیتی که متوجه اوست شانه خالی نکند.
توجه دادن مخاطب نوجوان به موضوع پذیرش اشتباهات و تلاش برای حل آنها، میتواند از بروز بسیاری از مشکلاتی که در آینده بر سر راه ایشان قرار میگیرد جلوگیری نماید.
چگونه درباره این اثر با نوجوان گفتگو کنیم؟ (نکاتی برای مربیان)
کِی حرف بزنیم؟
در حین تماشای انیمیشن یا پس از تماشای انیمیشن (با توجه به شرایط جلسه)، با نوجوانان درباره مفاهیم مطرح شده در آن صحبت کنید و از آنها بخواهید تا تجربیات خود را با شخصیتهای داستان مقایسه کنند.
البته که بهتر است این گفتگو در حین تماشای فیلم به صورت سکانس به سکانس اتفاق بیفتد. به این صورت که وقتی مربی از یک بخش اثر میتواند برش تربیتی خود را بیان نماید، پخش فیلم را متوقف کرده و نکات خود را بیان نماید.
چطور شروع کنم؟
بهترین شروع برای بیان نکات و برشهای تربیتی معطوف به اثر، آوردن مثالهایی از زندگی روزمره است که برای نوجوان قابل فهم و لمس است. این نوع شروع فواید زیادی دارد. از جمله این فواید آموختن چگونه دیدن یک فیلم یا اثر هنری است. به عبارت دیگر نوجوان میآموزد که به محتوای پس فیلم توجه کند و میان آن اثر با زندگی شخصیاش ارتباط برقرار کند.
همچنین این سبک از شروع میتواند به مخاطب نوجوان بیاموزد که چه آثاری برای او مناسب نیست. به این صورت که اگر در دقایق ابتدایی اثر متوجه شد این محتوایی که در حال تماشای آن است، با زندگی و خصوصیات روحی او ارتباط خاصی نمیتواند برقرار کند، متوجه میشود این اثر برای ایشان بیفایده یا کم فایده است.
مرکز توجهم کجا باشد؟
مربی برای بیان نکات تربیتی خود، باید سعی کند ابتدا به نقاط قوت شخصیت اصلی و تلاشهای او برای بهبود خود توجه کند و توجه مخاطب را به نقاط قوت جلب نماید. این بدان معناست که اگر مربی از ابتدا به بیان نکات سلبی منفی بپردازد،این ذهنیت برای مخاطب ایجاد شود که مربی قصد گیردادن و نصحیت کردن دارد. بهتر است مربی برای فرار از این ذهنیت غلط و همچنین برای ایجاد همدلی با مخاطب خود، از بیان نقاط قوت بحث خود را شروعع نماید.
همدلی پل ارتباطی است:
تربیت نوجوانان، به ویژه در چارچوب آموزههای اسلامی، فرایندی پیچیده و حساس است که نیازمند درک عمیق از دنیای درونی و نیازهای روانی نوجوانان است. یکی از کلیدهای موفقیت در این مسیر، ایجاد ارتباطی مبتنی بر همدلی و درک متقابل است.
وقتی نوجوان احساس کند که والدین یا مربیانش او را درک میکنند و به احساساتش اهمیت میدهند، فضای امنی برای گفتوگو و بیان نظرات خود پیدا میکند.
موجب میشود نوجوان به والدین یا مربیان خود اعتماد کند و به راحتی به آنها مراجعه کند. همدلی به نوجوان کمک میکند تا این تغییرات را بهتر مدیریت کند و انگیزه لازم برای تغییر و رشد را پیدا کند. بنابراین برای اینکه بتوانیم در جلسات تربیتی آمادگی پذیرش ارزشها را در جان مخاطب نوجوان ایجاد کنیم باید بتوانیم با او همراهی و همدلی داشته باشیم و از این طریق آموزههای اسلامی را به او منتقل کنیم.
یکی از مهمترین مراحل همدلی با نوجوان بیان نکات تربیتی از زاویه دید خود او به جهان است. به این معنی که اگر او به دیدن انیمیشن علاقه دارد سعی کنیم ابتدا یک انیمیشن مناسب (که برشهای تربیتی و اخلاقی دارد) به او معرفی کنیم و در ضمن تماشای آن ذهن نوجوان را به نکات تربیتی پنهان و آشکار اثر توجه دهیم.